ประวัติและความเป็นมา สมาคมคุ้มครองผู้บริโภคสื่อดิจิทัลไทย
ในยุคปัจจุบันที่เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารก้าวหน้าอย่างก้าวกระโดด สื่อและแพลตฟอร์มดิจิทัลได้เข้ามามีบทบาทสาคัญและกลายเป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตประจาวันของประชาชนไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ทั้งในด้านการรับรู้ข้อมูลข่าวสาร การตัดสินใจทางเศรษฐกิจ และการมีส่วนร่วมทางสังคม ทว่าในท่ามกลางความสะดวกสบายและการขยายตัวอย่างรวดเร็วนี้ สังคมกลับต้องเผชิญกับปัญหาอุบัติใหม่ที่ส่งผลกระทบต่อผู้บริโภคในวงกว้างอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน
จุดเริ่มต้นและแรงบันดาลใจในการก่อตั้ง
สมาคมคุ้มครองผู้บริโภคสื่อดิจิทัลไทย จัดตั้งขึ้นจากความตระหนักถึงวิกฤตการณ์ดังกล่าว โดยมีจุดเริ่มต้นมาจากวิสัยทัศน์และความมุ่งมั่นของ คุณธนิดา กิจบารุง นายกสมาคมฯ ร่วมกับกลุ่มอดีตทีมผู้บริหารสื่อสารมวลชนชั้นนาของประเทศไทย ผู้ซึ่งอยู่ในแวดวงอุตสาหกรรมสื่อมาอย่างยาวนานและได้เผชิญหน้ากับความเปลี่ยนแปลงของภูมิทัศน์สื่อโดยตรง คณะผู้ก่อตั้งได้พบเห็นวิกฤตการณ์ความเสื่อมถอยของการผลิตคอนเทนต์ในโลกออนไลน์ที่มีลักษณะด้อยคุณภาพ การแพร่ระบาดของข่าวเท็จ (Fake News) ข่าวปลอม เว็บไซต์ปลอม และเพจปลอมที่ผุดขึ้นอย่างดาษดื่นอย่างไร้ระเบียบ
สิ่งที่เป็นข้อแตกต่างและเป็นจุดเปราะบางสาคัญของสื่อดิจิทัลในปัจจุบันคือ “การขาดกลไกในการจัดระเบียบและตรวจสอบ” ซึ่งแตกต่างจากสื่อดั้งเดิมอย่างโทรทัศน์ดิจิทัลที่มีกระบวนการคัดกรอง เซ็นเซอร์ และกากับดูแลอย่างเข้มงวด ยิ่งไปกว่านั้น แพลตฟอร์มผู้ให้บริการต่าง ๆ ก็ยังไม่มีมาตรการตรวจสอบและคัดกรองอย่างจริงจัง ส่งผลให้เกิดช่องว่างให้กลุ่มมิจฉาชีพและผู้ไม่ประสงค์ดีใช้เป็นเครื่องมือหลอกลวงประชาชน นาไปสู่ปัญหาการโฆษณาเกินจริง การหลอกลวงออนไลน์ และการละเมิดสิทธิความเป็นส่วนตัว ซึ่งสร้างความเสียหายทั้งทางทรัพย์สินและจิตใจให้แก่ผู้บริโภคจานวนมหาศาล โดยที่ประชาชนส่วนใหญ่ยังคงขาดความรู้เท่าทันและขาดช่องทางในการปกป้องสิทธิของตนเองอย่างเหมาะสม
การผสานพลังภาคประชาสังคมและผู้เชี่ยวชาญ
จากความห่วงใยในสถานการณ์ความเดือดร้อนของประชาชน คุณธนิดา กิจบารุง จึงได้ริเริ่มชักชวนกลุ่มกัลยาณมิตรและเพื่อนพ้องร่วมวิชาชีพที่เป็นผู้บริหารและคนทางานในแวดวงสื่อสารมวลชนแขนงต่าง ๆ มารวมพลังร่วมกับ ผู้ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชน และ เครือข่ายทนายความ เพื่อจัดตั้งสมาคมขึ้น โดยมีเจตนารมณ์ร่วมกันในการทาหน้าที่เป็นกลไกภาคประชาชนเชิงสร้างสรรค์ เพื่อส่งเสริมการคุ้มครองสิทธิของผู้บริโภคด้านสื่อดิจิทัล สนับสนุนการใช้สื่ออย่างรับผิดชอบ และเสริมสร้างความรู้เท่าทันสื่อในทุกช่วงวัย
แนวคิดและพันธกิจหลักในการดาเนินงาน
สมาคมฯ มุ่งมั่นขับเคลื่อนงานคุ้มครองผู้บริโภคสื่อดิจิทัลผ่านกลไกและแนวคิดสาคัญ 3 ประการ ได้แก่:
➢ การสร้างภูมิคุ้มกันและให้ความรู้แก่ประชาชน: มุ่งเน้นการเสริมสร้างความรู้เท่าทันสื่อ (Media Literacy) ให้ประชาชนสามารถวิเคราะห์ คัดกรอง และตระหนักรู้สิทธิของตนเองในการใช้สื่อดิจิทัลได้อย่างปลอดภัย
➢ การใช้กลไกไกล่เกลี่ยข้อพิพาทเพื่อลดคดีขึ้นสู่ศาล: นากระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาคประชาชนมาใช้ระงับเหตุและบรรเทาปัญหาความเดือดร้อนในด่านแรกอย่างรวดเร็วและเป็นธรรม ซึ่งจะช่วยลดปริมาณคดีความเข้าสู่กระบวนการทางศาลโดยไม่จาเป็น สร้างแนวทางการขับเคลื่อนแบบสันติวัฒนธรรม
➢ การผลักดันกฎหมายด้วยวิถี Social Listening: รวบรวมกรณีปัญหาจริงและบทเรียนเชิงระบบผ่านเครือข่ายภาคประชาสังคม โดยนาเครื่องมือและกระบวนการรับฟังเสียงสะท้อนบนโลกออนไลน์ (Social Listening) มาใช้อย่างแท้จริง เพื่อขับเคลื่อนและผลักดันให้เกิดการปรับปรุงแก้ไขกฎหมาย ตลอดจนเสนอแนะให้มีหน่วยงานที่สามารถระงับเหตุได้อย่างทันท่วงที หรือเอาผิดแพลตฟอร์มที่ไม่ตรวจสอบจนก่อให้เกิดความเสียหาย
สมาคมฯ ขอยืนยันอย่างชัดเจนว่า มิใช่องค์กรเคลื่อนไหวทางการเมือง มิได้สังกัดพรรคการเมืองใด และไม่มีวัตถุประสงค์ทางการเมือง การดาเนินกิจกรรมทั้งหมดเป็นไปเพื่อประโยชน์สาธารณะด้านการคุ้มครองผู้บริโภคและการพัฒนาสังคมดิจิทัลอย่างสร้างสรรค์ โปร่งใส และยั่งยืน